Ég skrifaði þessa ritgerð í Háskólanum í Reykjavík vorönn 2004 og datt í hug að setja hana hérna líka. Ég fékk 9,5 (2/109) í einkunn fyrir hana á sínum tíma sem mér þótti bara fínt.

Þessi ritgerð fjallar stuttlega um RSS sem þjónustu og dreifingu efnis á internetinu, sögu RSS og þróun fram til dagsins í dag, mismunandi staðla og framtíðarhorfur þessarar leiðar til efnisdreifingar.

Hvað er RSS?

RSS er staðall til að dreifa texta á Internetinu á XML formi. Sumir skilgreina RSS sem XML mállýsku. RSS skjöl verða að uppfylla XML 1.0 staðalinn. Þessi dreifing fer fram í gegnum skrá sem hefur skráarendinguna .rss og styðst við XML staðalinn til að forma skránna. Inni í þessari skrá er svo textinn sem dreifa á ásamt ýmsum upplýsingum um hverja grein eins og t.d. titill greinar, dagsetning greinarinnar, höfund hennar og fleira. Þessar skrár eru sóttar með http samskiptarstaðlinum yfir netið og er því http:// skeytt fyrir framan url RSS skránna þegar þær eru sóttar til höfundar.

Notkun RSS er þannig að vefsvæði sem vill dreifa efni sínu á aðra vefi skrifar út fréttir eða greinar sínar í RSS skrá og setur þá skrá á netið með vísun í hana (url). Þeir aðilar sem vilja birta efni þessa vefsvæðis nota sérstakan hugbúnað eða vefforrit til að sækja RSS skránna með http, lesa fréttirnar úr skránni og birta svo innihald hennar á vefsvæði sínu. Þar sem RSS skráin er í XML formi og á að fylgja RSS staðli, er nokkurn veginn vitað hvernig RSS skráin er uppbyggð og hvaða upplýsingar má reikna með að séu í henni. T.d. má fastlega reikna með því að titlar, dagsetningar, úrdráttur úr texta, url á alla greinina og nafn höfundar séu í skránni. Ef notendur vilja staðfesta að RSS skrá sé rétt formuð eru löggildarar (validator) aðgengilegir á internetinu þar sem hægt er að staðfesta að RSS skrá sé rétt formuð.

RSS var í upphafi mest notað af fréttavefjum og fréttaveitum ýmis konar til að birta fréttir þeirra á öðrum vefsvæðum. Einnig hafa svokallaðir “bloggarar,” fólk sem heldur vefdagbækur á internetinu, tekið þessa tækni í þjónustu sína til að vísa í blogg vina sinna.

Það er ekki almenn sátt um hvað RSS þýðir. Á heimasíðu upphafsaðila RSS (http://backend.userland.com/rss091), segir eftirfarandi: “There is no consensus on what RSS stands for, so it‘s not an acronym, it‘s a name.” (ísl: Það er engin samstaða um hvað RSS stendur fyrir þannig að það er ekki skammstöfun, það er nafn).

 En sumir vilja meina að RSS sé skammstöfun og hafa eftirfarandi útgáfur verið notaðar:

• Really Simple Syndication.
• Rich Site Summary.
• R(DF) Site Summary.
• Rich Site Syndication.
• Rich Syndication Standard.

Þess má geta að á vefsíðu Berkman Center, sem í dag hefur yfirumsjón með RSS staðlinum er RSS sagt vera skammstöfun á orðunum “Really Simple Syndication.”

Hvernig er RSS flutt á milli?

RSS fer ekki á milli staða á internetinu að sjálfsdáðum því RSS er í rauninni XML skjal, formað á ákveðinn hátt. RSS þarf á aðstoð burðarlags að halda til að fara frá þeim miðlara sem veitir RSS skjalið til þess biðlara sem bað um skjalið. Burðarlagið heitir HTTP og er það skammstöfum fyrir HyperText Transfer Protocol. HTTP er samskiptastaðall sem hefur reynst gífurlega vinsæll og öruggur til að flytja gögn á internetinu. Hann er einnig einfaldur og stöðugur.

HTTP virkar í einföldu máli þannig að það eru tvær tölvur að hafa samskipti. Sú vél sem hefur samskiptin er kallaður biðlari, þar sem hún er að biðja um eitthvað og vélin sem svarar er miðlarinn þar eð hún er að miðla þjónustu.

Fyrstu samskipti milli biðlara og miðlara eru svokölluð hand-shake samskipti. Eru þau í raun nokkurs konar stutt og formleg samskipti milli véla til að koma á tengingu milli þeirra og hefja samskiptin.

Eftir að samskiptum hefur verið komið á sendir biðlarinn beiðni (request) til miðlarans og miðlarinn svarar með því að senda svar (response). Beiðnin getur verið beiðni um að fá einhverja skrá senda frá miðlaranum, eins og t.d. HTML skrá, JPG mynd eða RSS skjal. Svarið getur innihaldið þá skrá sem biðlarinn bað um.

HTTP samskiptastaðallinn notar TCP/IP samskiptastaðalinn til að fara á milli vélanna.

Saga RSS

Hugbúnaðarfyrirtæki sem heitir UserLand Software (www.userland.com) kom fyrst fram með RSS í desember 1997 undir nafninu scriptingNews. Margir aðrir vefir tóku síðan upp þessa aðferð UserLand Software við að dreifa efni sínu með XML formuðum skrám. UserLand Software skilgreindi sína útgáfu ekki sem neinn staðal heldur notuðu þeir einungis innanhússnafnið, scriptingNews.

Netscape, brautryðjandi á upphafsárum Internetsins, kom fram með fyrsta opinbera RSS staðalinn í útgáfu 0.90 í mars 1999 og var sú útgáfa notuð af Netscape til að koma saman efni úr ýmsum áttum á vefsvæði þeirra og var URL-ið my.netscape.com.  Netscape skilgreindi þá RSS skammstöfunina sem “RDF Site Summary.” Þessi útgáfa var með 10 eigindi skilgreind í XML skjalinu og gat hvert skjal innihaldið 15 frétta “stykki” ef svo má að orði komast.

RSS varð strax vinsælt meðal annarra vefsvæða á internetinu og um leið komu fram kröfur um viðbætur við staðalinn og margir gerðu jafnvel sína eigin útgáfur.

Í maí 1999 gaf Dave Winer, eigandi og stjórnarformaður UserLand Software, út nýja útgáfu (2.0b1) af scriptingNews með nokkrum nýjungum sem eftirspurn var eftir meðal RSS notenda. Netscape tók upp þessar nýjungar í næstu útgáfu af RSS staðlinum sem var númer 0,91 og Netscape endurskilgreindi RSS skammstöfunina þá sem “Rich Site Summary.”

Í enda apríl 2001 hætti Netscape að nota RSS eftir að AOL eignaðist fyrirtækið og tók út í leiðinni DTD (1) skrárnar sem allir RSS löggildarar voru að styðjast við sem fyrirmynd. Einnig tók Netscape niður sinn eigin RSS löggildara. Þegar þetta gerðist var internet samfélagið að nota RSS í miklum mæli og öll RSS skjölin vísuðu í DTD hjá Netscape enda var það eina opinbera staðsetning DTD fyrir RSS. Þessi afdrífaríka ákvörðun Netscape, og kannski vanhugsaða, olli mikilli röskun hjá RSS notendum. Einnig undirstrikaði hún tvo mestu veikleika RSS á þeim tíma sem voru:

1. Að treysta netfyrirtækjum á samkeppnismarkaði fyrir því að hýsa þjónustu sem var í almannaþágu, þ.e. allra þeirra sem voru að nota þessa fríu, opnu aðferðafræði til upplýsingaveitu.
2. Að XML-ið í öllum RSS skránnum notaði DTD sem einungis var til á einum stað, sem skapaði algert rekstraróöryggi ef sá staður varð allt í einu óaðgengilegur.

Þegar Netscape hætti að hýsa DTD skrár fyrir RSS og RSS varð að nokkru leyti heimilislaust kom hugbúnaðarfyrirtækið UserLand Software, sem mikið til skóp RSS, og tók það upp á sína arma. Fyrirtækið hélt áfram þróun og stefnumörkun á þessari dreifingaraðferð á efni.

Í desember 2000 gaf UserLand Software út RSS 0.92 staðalinn. Viðbæturnar voru nokkur sérsniðin eigindi fyrir svokallaða bloggara (3). Svo undarlega vildi til að þann 14. sama mánaðar gaf alþjóðlegur hópur út einn RSS staðal í viðbót, RSS 1.0. Í þessum hópi eru 12 einstaklingar frá þremur löndum og var markmið þeirra að gera RSS skalanlegri sem samskiptastaðal. Einnig var markmiðið að  sameina í einum staðli fjölhæf eigindi auk eldri eiginda sem fyrri staðlar höfðu (backwards compatable (4) og voru ekki notaðir sérstaklega í þessum staðli.

UserLand Software hélt samt áfram að þróa RSS staðalinn og þann 15. júlí 2003 gaf UserLand Software hugbúnaðarfyrirtækið þá þróunarvinnu, sem svo varð RSS 2.0, til Berkman Center for Internet & Society við Harvard Law School en þar starfar einmitt einn af aðalþróunaraðilunum RSS, Dave Winter, stofnandi og stjórnarformaður UserLand Software og upphafsmaður RSS samskiptastaðalsins. Ástæðan fyrir þessu framsali á höfundarrétti var sú að UserList var orðinn umsjónaraðili RSS staðalsins. Á sama tíma var fyrirtækið að þróa hugbúnað til notkunar við RSS (og er enn) sem það svo seldi. Forráðamönnum fyrirtækisins þótti þessi staða ankannarleg og erfið siðferðislega og því var þetta skref tekið.

Staðan í dag

Ef við skoðum hvernig RSS hefur þróast er augljóst að þessi samskiptastaðall hefur ekki verið í umsjón eins aðila á borð við W3C (5) með samhæfingu og yfirsjón í huga. Þessi vöntun á vel skilgreindri stefnu og samhæfingu hefur leitt til þess að þróun RSS var um tíma á mörgum vígstöðvum, undir mismunandi stjórn og með mismunandi tilgangi þeirra þróunaraðila.

Þrátt fyrir að staðlarnir hafi ekki verið í þróun undir yfirstjórn eins aðila varð RSS gífurlega vinsælt strax í upphafi. Í raun voru það þessar vinsældir sem ýttu á skjótar breytingar, því RSS var hannað með fréttaveitur í huga, en bloggarar hófu strax að nýta sér þetta dreifingarform fyrir skrif sín og upphaflegi staðallinn var of þröngur.

Það er greinilegt að upphaflegu staðlarnir númer 0.90 og 0.91 sem fram komu fyrst frá Netscape, að fyrirmynd scriptingNews frá UserLand Software, hittu í mark á internetinu því að í dag er RSS vinsælasta XML tilbrigðið á internetinu að mati Andrew King hjá WebReference.com, virtu vefriti um málefni internetsins.

Þann 3. maí 2001 var gerð mæling á hlutfalli mismunandi RSS staðla í umferð og kom í ljós að af öllum RSS skjölum sem eru í notkun voru 96,8% af þeim byggð á fyrrgreindum tveim stöðlum. Þessi gífurlega háa prósenta er tilkomin af þeirri staðreynd að þeir voru og eru enn mjög einfaldir. Þar af leiðandi var mikil XML kunnátta ekki nauðsynleg fyrir þá sem notuðu staðlana og þar af leiðandi höfðuðu þeir til aukins fjölda internetsnotenda en ella hefði orðið. Þetta var svo einfalt format.

RSS er ekki lengur í eigu neins. Þegar UserLand Software framseldi RSS 2.0 staðalinn, sem var þá ennþá í þróun, til Berkman Center for Internet & Society afsalaði UserLand sér höfundarréttinum og er RSS 2.0 nú undir svokölluðu ” Share Alike(6) leyfi frá Creative Commons. Þar afleiðandi er enginn eigandi lengur til að RSS í þeim skilningi. Berkman Center starfar í dag einungis sem ráðgefandi nefnd í þróuninni á staðlinum og starfar einnig að því að aðstoða þróunaraðila í þeirra eigin tilbrigðum af staðlinum.

Nú í dag er staðallinn RSS 2.0 kominn í notkunn og hann  er mjög skalanlegur. Geta þeir sem nota hann í raun skilgreint sín eigin nafnatög (namespace) og þannig lagað staðalinn ennþá frekar að sértækum þörfum sínum ef þær krefjast þess.

Framtíðarhorfur RSS

Framtíð RSS er ekki vituð frekar en framtíð annarra hluta sem upplýsingatæknin og internetið samanstendur af. En það eru samt sem áður nokkrir þættir sem mega teljast mjög jákvæðir fyrir framtíðarhorfur RSS.

RSS er opinn staðall, eins og allir samskiptarstaðlar internetsins sem hafa náð góðri fótfestu, útbreiðslu og vinsældum. Hver sem er getur með lítilli fyrirhöfn tileinkað sér RSS, flett upp hvað skjalið skal innihalda til að aðrir geti notað það og lesið úr því upplýsingar. Svo er hægt að nálgast forrit á internetinu til að vinna með RSS. Einnig eru tugir sjálfsnámssíðna á internetinu um RSS þar sem verið er að kenna/sýna hvernig á að vinna með RSS.

RSS er ekki lengur í eigu eins eða neins og er orðinn nokkurs konar sjálfseignarfyrirbæri. Þar af leiðandi eru það notendurnir sjálfir sem ráða ferðinni hvert verður farið með RSS í framtíðinni. Það hjálpar mikið til að nýjasti staðallinn er einmitt gerður með það í huga að hver sem er geti komið með sitt innlegg í RSS og gert að sínu.

Það er öflugt fyrir framtíðarhorfur RSS að maðurinn bak við það, Dave Winer, sá sem kom fyrstur fram með þetta form af XML og endaði svo sem ”eigandi” að staðlinum, gaf okkur staðalinn. Þetta örlæti má rekja til þess að hann var á sama tíma forsvarsmaður staðalsins og eigandi fyrirtækis sem var leiðandi í gerð hugbúnaðar fyrir RSS. Þar af leiðandi var hann í aðstæðum sem reynir á siðferðisvitun viðkomandi. Átti hann að halda í RSS staðalinn og þar með auka hagnaðarvonir og forskot fyrirtækis síns eða átti hann að afsala sér staðlinum og þar með gefa hann frjálsan? Dave Winer kaus það síðarnefnda og er það vel. Þetta má teljast sem vísir að heillindum þeirra sem leiða þróun RSS og að velferð RSS fyrir alla notendur verði höfð að leiðarljósi við áframhaldandi þróun hans, ekki fjárhagslegur ávinningur fyrirtækja.

Niðurstaða

RSS er XML formuð skjöl notuð til að dreifa texta á netinu á borð við fréttir og blogg. Þessi aðferð nýtur mikilla vinsælda og er mikið notuð. Svo vinsæl eru RSS skjölin að þau eru af mörgum sérfræðingum talin vera vinsælasta form af XML skjölum í notkun í dag á internetinu.

Þróun RSS var ekki samhæfð með formlegri yfirsjón umsjónaraðila heldur voru nokkrir aðilar stundum að þróa RSS staðalinn hver í sínu horni og án samráðs. En staðallinn komst frá því stefnuleysi heill og sterkur og má vera að það megi rekja til þess að þeir sem sinntu þróunarvinnu við staðalinn voru að því af hugsjón aðallega og áhuga frekar en gróðaleit.

Framtíð RSS virðist vera góð eins og staðan er í dag því staðallinn er orðinn opinn og enginn höfundarréttur er á honum, aðeins opið leyfi. Staðallinn er orðinn mjög skalanlegur og sveigjanlegur og notendur geta gert viðbætur eins og þeim sýnist án mikilla erfileika.

Heimildaskrá

Eftirfarandi vefsíður voru notaðar sem heimildir fyrir þessa ritgerð. Ef viðkomandi vefsíða nafngreindi höfund er nafn hans tekið fram hér.

WebReference.com, “The Evolution of RSS” eftir Andrew King, 03. maí 2001.

http://www.webreference.com/authoring/languages/xml/rss/1/

O’Reilly XML.com, “What is RSS?” eftir Mark Pilgrim, 18. desember 2002.

http://www.xml.com/pub/a/2002/12/18/dive-into-xml.html

Technology at Harvard Law, “RSS 2.0 Specification”, 10. desember 2003

http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss

Technology at Harvard Law, “RSS 2.0 Specification moves to Berkman”, 18. júlí 2003

http://blogs.law.harvard.edu/tech/announceRss2

Orðskýringar

1.	DTD	Document Type Definitions. DTD skjal inniheldur skilgreiningar sem segja til um uppbyggingu XML skjals eða skjala. DTD telur upp öll leyfileg tög og segir til um hvar og hvernig þessi tög mega vera notuð í skjalinu.
2.	Valitator	Vefsíða eða þjónusta á vefnum sem staðfestir rétta formun á síðum sem byggja á ákveðnum stöðlum.
3.	Bloggari	Einstaklingur sem heldur úti vefdagbók þar sem daglegir viðburðir og hugrenningar sama einstaklings eru tíundaðir fyrir alheim að lesa.
4.	Bakwards compatable	Útgáfur sem virka afturábak, þ.e. það sem áður var í eldri útgáfum en er ekki í nýjum virkar samt sem áður.
5.	W3C	World Wide Web Consortium. Samtök sem hafa þá ábirgð og þann starfa að skilgreina og gefa út samskiptastaðla þá sem internetið notar og fylgja með að þeim sé fylgt eftir.
6.	Share Alike	Höfundarréttindarleyfi sem kveður svo á um að hægt sé að selja, dreifa, afrita, afleiða, sýna og framkvæma þau hluti sem heyra undir þetta leyfi að tilskildu eftirfarandi: Að upprunarlegs höfundunar verksins sé minnst. Ef verk undir þessu leyfi er afritað eða notað til að gera eitthvað annað verk skal það verk vera undir sama leyfi og fyrirmyndin. Vefur samtaka leyfisins: http://creativecommons.org/ Vefur leyfisins: http://creativecommons.org/licenses/by-sa/1.0/